De 5 Ritmes en bewustzijn

door Thea Spanjers, Juni 2007

Vanaf de middelbare schooltijd is dansen mijn passie geweest. Rond mijn 19e jaar ontdekte ik het ‘vrije’ dansen. Heel wat avonden en nachten heb ik gedanst op muziek van the Beatles, Stones, Bob Marley, the Doors, Crosby, Stills Nash & Young, Dire Straits en Santana, om maar enkele namen te noemen. Als ik nú muziek van hen hoor, kom ik opnieuw in de sfeer van die tijd: het maakt een gevoel van vrijheid en ruimte in me wakker. De afgelopen jaren ben ik me steeds meer gaan realiseren dat mijn liefde voor de dans en het ‘vrije’ dansen destijds mijn overleving is geweest. Als ik danste, vielen mijn problemen en zorgen weg. Ik danste precies hoe ik me voelde en gaf me over aan het moment zelf, dat probleemloos en tijdloos was. Hieruit putte ik energie, kracht en levensvreugde.

Toen ik tien jaar geleden de Vijf Ritmes van Gabriëlle Roth leerde kennen en mijn leven al lang niet meer uit overleven bestond, ervaarde ik die probleemloosheid en tijdloosheid opnieuw, evenals een enorm gevoel van verbondenheid en ruimte, en ben ik voor deze dansvorm 'gevallen'.

'De Vijf Ritmes' - vloeiend- staccato-chaos-lyrisch en stilte -  is een dansvorm die ontwikkeld is door Gabriëlle Roth. Ze woont en werkt in New York en is danseres, kunstenares, genezer en musicus.
Ik heb de opleiding bij Gabriëlle Roth gevolgd en sinds 2001 ben ik erkend docent van de Vijf Ritmes.
In hetzelfde jaar, dat ik in aanraking kwam met de Vijf Ritmes, studeerde ik af aan de school voor Zijnsoriëntatie in Utrecht. Door de Zijnsvisie heb ik contact gekregen met wie ik in wezen ben. Het dansen deed me hierin nóg dieper thuiskomen. Ondertussen heb ik een eigen vorm ontwikkeld in de integratie van de Vijf Ritmes en de Zijnsoriëntatie. Dit artikel is hier een neerslag van.

Aanhaken en afhaken

'De Vijf Ritmes' zijn levensritmes die ieder een eigen karakter hebben en verschillende kwaliteiten in jezelf aanspreken. Hoewel er in de Vijf Ritmes een structuur bestaat, hoeft er niets geleerd, veranderd of gecorrigeerd te worden. Ze gaan eigenlijk niet over dansen, maar over beweging en bewustzijn. Je opent je voor hoe de werkelijkheid is. Daarin vindt alles plaats, of het nu prettig is of niet.

In het dagelijks leven komen we voortdurend een scala aan patronen tegen die te maken hebben met het willen vasthouden of willen veranderen van de werkelijkheid zoals die is. Als iets goed is, willen we het beetpakken en ons eraan hechten. Als iets niet prettig is, willen we het vermijden of wegduwen.

Dit mechanisme komen we ook tegen op de dansvloer. Er zijn dansers die steeds samen willen dansen en ‘aanhaken’ en er zijn dansers die het liefste alleen dansen en ‘afhaken’. Waar het in de dans om gaat is je bewust te zijn van: ‘Waar haak je aan en waar haak je af?’ Waar wil je ‘halen’, en moet de ander je dragen en waar trek jij je terug uit angst jezelf te verliezen in de ander? Uiteindelijk gaat het om het dansen in de vrije positie waarin je noch aan, noch afhaakt, maar in contact bent met wat er is. En dan kan het natuurlijk heerlijk zijn om samen te dansen of fijn zijn om op jezelf te dansen.

Stoppen met doen en ruimte maken voor Zijn

De Vijf Ritmes worden (meestal) gestart met de body parts. Je kunt die zien als een actieve vorm van meditatie. (ik houd de engelse term aan, omdat die algemeen bekend is). In de body parts geef je heel bewust en van binnenuit adem en aandacht aan iedere plek van je lichaam. Dit doe je mild, open en niet-oordelend. We kijken vaak door een (ver)oordelende bril naar onszelf en de wereld, waardoor onze oorspronkelijkheid, die open, liefdevol en vrij is, wordt bedekt. Het gaat er niet om, dat je iets speciaals voelt. Je voelt wat je voelt en blijft daar heel vriendelijk en niet-oordelend bij aanwezig. Zeker als we pijn of ongemak voelen, hebben we de spontane neiging die plekken van ons lichaam te negeren die het meest aandacht behoeven. Als je afgeleid wordt door gedachten, kun je, net als bij een zittende meditatie,  jezelf steeds weer vriendelijk en vastberaden terugbrengen naar het lichaamsdeel dat je beweegt. Naast het helende effect van zachte, vriendelijke aandacht, maakt de body parts je ook beter bewust van wat er in je lichaam omgaat. De ademhaling is hierbij je ankerpunt. Je kunt er telkens naar terugkeren. Je ademhaling kan je helpen in het Hier en Nu te zijn.

Na de bodyparts dans je het vloeiende ritme, dat overgaat in de andere vier ritmes. In alle ritmes blijf je mild en niet-oordelend aanwezig bij alles wat plaats vindt.

Vloeiend
Heb je ooit een golvend korenveld bewonderd? Of dolfijnen uit de golven van de zee zien oprijzen en weer in de zee zien duiken? Of een valk of adelaar scherend door de lucht zien zweven? Zo ja, dan heb je even een impressie gehad van het vloeiende ritme. Het vloeiende ritme is het ritme van de vrouwelijke energie, van het ontvankelijke, scheppende principe. Er is overgave aan wat zich wil ontvouwen. In dit ritme lossen vorm en begrenzingen op. Er is voortdurende verandering en beweging, zonder begin en eind. Je beweegt mee met de stroom van het leven. De bewegingen in de dans zijn cirkelend en rond. Het is het ritme van het element aarde. Het dansen van dit ritme kan ons helpen meer in ons lichaam te gaan wonen en meer geaard te raken in onszelf. De inademing is belangrijk in het vloeiende ritme. Je vult je lichaam als het ware met adem en gaat via die adem een verbinding aan met jezelf. We hebben vaak angst om in het lichaam te zijn, angst om het leven ten volle te leven met alles wat je daarin tegenkomt. Door die levensangst, houden we onze adem vaak in en maken we ons kleiner dan we zijn. De voeten zijn belangrijk in het vloeiende ritme. Via je voeten grond jij jezelf. Wanneer jij in je eigen grond rust, hoeft de ander jou geen grond te geven. De ander hoeft jouw draagvlak niet te zijn.

Gabriëlle Roth ”Het vinden van je voeten is de snelste manier om uit je hoofd te raken. Als jij het mysterie dat je bent ten volle wilt ervaren, zul je ermee moeten beginnen bewust te worden van je voeten. Voeten zijn niet alleen een excuus om schoenen te kopen, ze zijn de weg naar je wortels.“

Staccato
Heb je wel eens hout gehakt voor de open haard? Misschien aan karate gedaan? Geluisterd naar een kloppende specht in het bos? Dan ben je aangeland in het staccato ritme.  Staccato is het ritme van de uitademing. Je laat los wat je ingeademd hebt. Staccato is verbonden met het element vuur, met levenslust en passie. In staccato laat je die levenslust en passie aan anderen zien. Je laat je vorm zien aan de wereld. Je neemt besluiten, onderneemt actie en blijft niet langer overdenken wat je wilt gaan doen. Je gaat eindelijk die mails beantwoorden of de zolder opruimen. Het is tevoorschijn komen en zichtbaar zijn in wie je bent. Je manifesteert jezelf. Maakt keuzen, stelt grenzen. Het gaat om los durven staan, je durven onderscheiden, je helderheid, scherpte en directheid durven leven. We leven ons eigen willen vaak niet. Uitkomen voor wat je wel of niet wilt, vraagt veel moed. Je loopt het risico afgewezen te worden, liefde te verliezen, er niet mee bij te horen. Het is veiliger om je aan te passen aan wat anderen willen. De bewegingen in dit ritme zijn scherp en helder met een begin en een eind, zoals het pulserende kloppen van je hart. Het is helder en oprecht communiceren in verbinding met je hart. Het bekkengebied is het centrum van staccato en omvat de buik, billen, heupen en je geslacht. Staccato gaat over doen in Zijn en Zijn in doen. Het werkelijke doen komt uit niet-doen voort.

Gabriëlle Roth: ‘Je ademt de dingen uit, van moeheid tot woede, van ellende tot herinneringen, van haat tot gebroken harten en brengt dat met geluid naar buiten, van onder uit je buik. Je bent één met je polsslag. Je ademt uit bij de ene beweging en ademt leven in bij de volgende.’

Chaos

Heb je tijdens het spitsuur ooit op een kruispunt gestaan waarvan de stoplichten niet werkten? Heb je ooit voor de Niagara watervallen gestaan, of de kracht van een orkaan gevoeld? Zo ja, dan heb je iets kunnen proeven van het chaos ritme. Chaos is het ritme van loslaten. Zoals een waterval loslaat, kun je op dat drukke kruispunt maar het beste ‘loslaten’ en wachten tot de politie arriveert, die het verkeer weer gaat regelen. Je laat de dingen het gemakkelijkst los, door er gewoon mee op te houden ze anders te maken dan ze zijn!  We zijn zo bezig met vechten en vasthouden. Bijna elke gewenste verandering is gebaseerd op verzet van dat wat is. In dit ritme laten we onze overtuigingen uit onze geschiedenis los, waardoor we niet meer geleefd worden door onze gewoontepatronen. Met ieder aannamestelsel dat we loslaten, scheppen we meer ruimte in onszelf, zodat we nieuw creatief gedrag kunnen ontwikkelen. Je levensenergie, die zich door de jaren heen heeft vastgezet in je lichaam, krijgt de kans om weer te gaan stromen en daarmee komen kwaliteiten vrij als hartstocht, vitaliteit, kracht, vreugde en wijsheid. Derhalve correspondeert dit ritme ook met het element water. Wanneer we chaos dansen, komt ons denken even tot rust. Chaos grondt de geest in je lichaam en laat alles los dat je intuïtie blokkeert. Je diepe innerlijke heldere weten komt dan tevoorschijn. Er komen andere, nieuwe opvattingen over jezelf en de wereld. Andere wensen en verlangens en andere voorkeuren en gewoonten. Fysiek gezien, betekent het chaos ritme dat jij je hoofd ‘loslaat’, het lichaamsdeel dat we het meest gebruiken om op onze hoede te zijn en controle uit te oefenen.  Loslaten is accepteren dat we uiteindelijk geen controle hebben over de toekomst.

Gabriëlle Roth: ‘Verborgen in de chaos, zoals het oog van de orkaan, bevindt zich het centrum van beweging, je krachtcentrum, een plek diep in je buik die zorgt voor je evenwicht en harmonie. Wanneer we zo diep verbonden zijn met ons ware zelf, dan reageren we instinctief en intuïtief in plaats van uit angst of gewoonte. We weten wanneer we moeten blijven en wanneer we moeten weggaan, wanneer we moeten spreken en wanneer we moeten zwijgen, wanneer we geduld moeten hebben en wanneer we moeten doorzetten, wanneer we moeten voortrazen en wanneer we stil moeten zijn.’.

Lyrisch

De lente, waarin je ’s ochtends vroeg gewekt wordt door de merels, waarin de eerste warme zonnestralen je uitnodigen naar buiten te gaan en waarin je kunt genieten van velden vol gele narcissen, is per uitstek een lyrisch seizoen.
Het lyrische ritme is verbonden met het element lucht. Het is het ritme van zorgeloosheid en probleemloosheid. Je laat licht schijnen op wat er ook is, zodat je kunt ervaren dat er in alles een vorm van lichtheid zit. Als zorgen wegvallen, opent je hart. Het is het ritme van zien. Je kijkt met Zijnsogen, met een open, respectvolle blik, waardoor je de essentie van jezelf en de ander ziet. Het is een herkenning van wie je in wezen bent. Je wordt minder bang om jezelf te laten zien en als gevolg hiervan word je nieuwsgierig naar anderen en ga je anderen ook op een nieuwe manier zien.
Nu is je vorm je eigen creatie, een weerspiegeling van je eigen identiteit. In dit ritme wordt vaak helder hoeveel verbod er bestaat op genieten. Als dat verbod doorbroken wordt komt er veel plezier, vreugde, ondeugendheid en speelsheid tevoorschijn. In de dans correspondeert het lyrische ritme met de armen en handen, als boodschappers van het hart.

Gabriëlle Roth: “Jij gaat je erop toeleggen iets speciaals met jouw leven te doen. Dan maak jij je leven tot een kunst, en de uitstraling van deze creatieve manier van leven trekt anderen aan die ook bezield willen leven. Je hoeft alleen maar de beslissing te nemen om met niets minder genoegen te nemen dan een volledig leven - te zijn wie je bent en je gaven te delen.”

Stilte

Stel het je eens voor: winterse zondagochtenden met vers gevallen sneeuw, waarop je de eerste stappen zet, terwijl de rest van de wereld nog in diepe slaap is. Of een lege kerk die je op datzelfde vroege tijdstip betreed. Of een bibliotheek. Of een plek in de natuur. Wanneer merk je de stilte op? En wat gebeurt er met je als je hiernaar luistert? De stilte in het stilte ritme is een gebied van diepe rust en vrede, maar ook van vreugde en intense levendigheid. Er is een levendigheid in je, die je kunt voelen met je hele wezen en niet alleen in je hoofd. Je diepste besef van jezelf, van wie je bent, hangt nauw samen met innerlijke stilte. Je bent dan in contact met het mysterie van jezelf en het leven, waarin alles zich kan ontvouwen. Het is die dimensie, waarin je herinnert dat je openheid en straling bent. Het stilte ritme is verbonden met het element ether. Het heeft geen speciale locatie in het lichaam. Het is vormloos, het ik ben, bewustzijn in zijn zuivere toestand voordat er sprake is van identificatie met een vorm.

Gabriëlle Roth: "Het mysterie is overal. Boven de ontbijttafel, in de ogen van je echtgenoot die je al 35 jaar kent, in je kinderen die niet vertelde verrassingen herbergen, in de rimpels van een ouder persoon van wie het gezicht vol verhalen zit. Maar de meest mysterieuze persoon die je ooit zult ontmoeten is degene die je in de spiegel ziet.’

Tot slot

Het stilte ritme is het laatste ritme en tegelijkertijd ook het eerste. Het is het ritme van voltooiing. Na iedere voltooiing is er weer een nieuw begin. Je kunt de ritmes steeds weer opnieuw dansen. Iedere dans en iedere beweging zal steeds weer anders zijn. Steeds weer fris en nieuw. Zoals geen enkele sneeuwvlok hetzelfde is, is ook geen enkele beweging hetzelfde. Je geeft je over aan de altijd veranderende dans van het leven. Zoals Gabriëlle Roth het zegt: “Dit zijn de momenten in de dans dat er alleen de dans is. Je gaat volledig op in de muziek en de beweging. Het is pure energie, voortdurende dans, volledig contact met de levenskracht die door je heen vibreert. Het is pure extase, die tijdloze, egoloze staat. Het grote Nu.”


Gebruikte en aan te bevelen literatuur:
Gabriëlle Roth: Dans je leven
Gabriëlle Roth: Dansend naar extase. Beweging als spirituele oefening.
Gabriëlle Roth: Connections. The five threads of intuitive wisdom.
Hans Knibbe; Rusten in Zijn. Zijnsgeoriënteerde begeleiding.
Hans Knibbe; Zijn en worden. Over zijnsoriëntatie en levenskunst.
Hans Knibbe: De niet herkende Boeddha
Paula van Lammeren en Rianne van Rijsewijk. Geïnspireerd leven en werken. Over de vreugde en vrijheid van zijn.